Angst als signaal dat er iets mis is

Iedereen is weleens bang en iedereen heeft zijn angsten. Thuis is echter de plaats waar je je veilig zou moeten voelen. Als je bang bent van je partner, dan is er iets mis.

Er zijn natuurlijk gradaties:
- Je kan bang zijn om teleurgesteld te worden door jouw partner.
- Je kan bang zijn om je partner teleur te stellen.
- Je kan bang zijn om zomaar te zeggen wat in je opkomt.
- Je kan bang zijn om bepaalde dingen te zeggen of te vragen.
- Je kan bang zijn om aan te geven wat jij wil.

Het is belangrijk om je bij deze angsten af te vragen of deze angst uit jezelf komt en geworteld is in onzekerheid over jezelf of over de relatie of dat deze angst ontstaat uit schrik voor de reactie van je partner.

Als je angst de volgende richting uitgaat, klopt er iets niet:
- Je durft niks meer te zeggen.
- Je bent steeds heel erg op je hoede.
- Je wikt en weegt al je woorden.

Het meest kenmerkende signaal dat er iets niet klopt in je relatie is angst voor je partner. Als je het gevoel hebt op eieren te moeten lopen als je partner er is, dan is de kans groot dat je een ongezonde relatie hebt en er sprake is van geweld.

Wat is partnergeweld?

Partnergeweld kan in elke relatie voorkomen, ongeacht leeftijd, sociaal-economische achtergrond, opleiding, afkomst of seksuele voorkeur. Het neemt verschillende vormen aan.

Het grote verschil tussen partnergeweld en een gewone 'huiselijke ruzie' is het machtsverschil. Elk koppel maakt weleens ruzie, getrouwd of niet, heteroseksueel of homoseksueel, jong of oud, samenwonend of niet... Maar wanneer één van de twee partners de baas wil zijn en de ander probeert te controleren, en daarvoor conflicten en geweld gebruikt, spreken we van partnergeweld.

Partnergeweld verschilt van ruzie of relatieproblemen in die zin dat het geweld zich herhaalt en vaak erger wordt. Het start meestal relatief onschuldig met een kwetsende opmerking, jaloerse uithaal of vernedering. Er is sprake van een geweldspiraal: periodes van rust volgen periodes van steeds erger geweld op. In dat proces zijn er drie terugkerende fasen:
- Fase 1: De spanning binnen het koppel bouwt zich meer en meer op.
- Fase 2: Het komt tot een aanvaring of ontploffing (vaak door een banale aanleiding) waarbij geweld gebruikt wordt.
- Fase 3: Daarna kalmeert het weer even, belooft men dat het nooit meer zal gebeuren, gelooft men dat het eigenlijk niet zo erg was.

Gevolgen van partnergeweld

Als je een slachtoffer bent van partnergeweld, word je bang voor andere personen en situaties. Je bent zelf niet in staat om het geweld te doen stoppen, maar probeert het wel te voorkomen of tegen te gaan. De gevolgen van de mishandeling zijn onder meer:
- Zeer negatief zelfbeeld en twijfels over jezelf.
- Schuldgevoelens tegenover je kinderen waardoor de relatie met hen nog meer onder druk komt te staan. Op termijn kan dat naar een toestand van onverschilligheid en totale weerloosheid leiden.
- Isolement: een groot wantrouwen tegenover andere mensen en een grote angst voor het onbekende.
- Schaamte, vooroordelen en schuldgevoelens over de gewelddadige situatie zorgen ervoor dat slachtoffers vaak (te) lang zwijgen. Ze ondernemen pas stappen als de situatie volledig uit de hand dreigt te lopen, voor zichzelf of voor de kinderen.
- Verslavingsproblematiek: eten, medicijnen, alcohol...
- Medische lijdensweg, zowel door de fysieke gevolgen van het geweld als door de psychische. Die problemen kunnen verder escaleren in financiële problemen door de kosten voor raadpleging, verzorging en verpleging, maar bijvoorbeeld ook door ontslag op het werk door overdreven ziekteverzuim.

Verschil tussen situationeel en instrumenteel geweld

Er is een onderscheid tussen situationeel en instrumenteel geweld. Terwijl de eerste soort partnergeweld gaat over agressieve conflicten die onder bepaalde omstandigheden voorkomen, wordt de tweede soort gebruikt door een van de partners als instrument om macht over de ander uit te oefenen.

Situationeel geweld kan de kop opsteken vanuit frustratie of onmacht om met moeilijke situaties om te gaan. Je kan als koppel onder druk komen te staan door allerlei omstandigheden (werkloosheid, stress, alcohol…) en niet meer in staat zijn om problemen zonder geweld op te lossen. Je werkt dan je woede op elkaar uit. Dit geweld is vaak wederzijds: beide partners zijn zowel slachtoffer als pleger. Het is de meest voorkomende en bekende vorm van partnergeweld. Wat begint als een gewone woordenwisseling, loopt volledig uit de hand en wordt een agressief conflict. Het lukt niet meer om naar elkaar te luisteren, je verliest de controle over jezelf en zegt of doet ‘in het heetst van de strijd’ dingen waarvan je daarna spijt hebt. Het is nooit te laat om daar (samen) iets aan te doen. Spanningen komen in iedere relatie voor. Wanneer partners leren om naar elkaar te luisteren en respect te hebben voor ieders kijk op de zaak, kan je voorkomen dat een ‘gezonde’ ruzie ontaardt.

Geweld kan ook door een van de partners gebruikt worden als instrument om de ander te controleren en te domineren. Dit instrumenteel geweld is eenzijdig en komt frequent voor in relaties waarbij spanningen vaak escaleren. De pleger isoleert, controleert en tiranniseert zijn of haar partner op verschillende manieren: dreigen, intimideren, constant in de gaten houden wat het slachtoffer doet, zijn of haar wil ondermijnen, verbale aanvallen enz. Dit emotionele misbruik leidt tot ernstige psychische letsels bij de mishandelde partner. De lijn tussen deze twee soorten geweld is niet altijd even gemakkelijk te trekken. Er doen zich vaak mengvormen voor.

Emotioneel of psychisch geweld

Emotioneel misbruik valt niet altijd meteen op. Het sluipt langzaam en bijna onzichtbaar in een relatie. Het begint met af en toe een kwetsende opmerking of jaloerse uithaal. Maar je komt terecht in een geweldspiraal: je partner onderdrukt je op steeds meer manieren.

Emotioneel misbruik zorgt ervoor dat je je niet op je gemak voelt in je relatie. Het is erg schadelijk voor je zelfvertrouwen als je er dagelijks het slachtoffer van bent. Je wordt er heel onzeker en angstig van. Je voelt dat je ooit een heel andere persoon was en herkent jezelf niet meer. Bovendien geloof je dat dit aan jou ligt, want dat wordt je voortdurend ingeprent.

Vormen van emotioneel geweld

Welke vorm(en) van emotioneel geweld je ook ondergaat, al die handelingen leiden ertoe dat je stilaan je zelfvertrouwen verliest en uiteindelijk zelfs je bestaansrecht in twijfel trekt. Je past je voortdurend aan de wensen van de ander aan in de hoop dat het niet tot ruzie of geweld komt. Maar zo geraak je volledig gevangen in het machtsspel van je partner, die je manipuleert om volledig zijn of haar zin te krijgen.

- Beperken en isoleren.
Je partner probeert langzaamaan je bewegingsvrijheid te beperken en je te isoleren van je vrienden en familie. Je partner is misschien erg jaloers en verbiedt je om nog af te spreken met andere mensen. Als jullie samen iets doen, kiest hij of zij telkens wat.

- Kleineren en beledigen.
Je partner ondermijnt je zelfvertrouwen door je systematisch te kleineren of je allerhande zaken te verwijten. Je wordt voortdurend gewezen op zogenaamde gebreken en je wordt belachelijk gemaakt, soms zelfs waar anderen bij zijn. Op den duur voel je je compleet waardeloos.

- Controleren.
Je partner controleert waar je bent, met wie en wat je aan het doen bent. Zij/hij controleert je telefoon, e-mails en Facebookberichten. Als je partner belt, moet je onmiddellijk reageren, anders krijg je ruzie. Na verloop van tijd ga je je gedrag aanpassen om conflicten te vermijden. Je partner probeert de volledige controle over jou te krijgen.

- Dreigen.
Je partner uit allerlei bedreigingen om macht over jou te kunnen uitoefenen. Het kan gaan over dreigen om de relatie te beëindigen, dreigen met zelfmoord, dreigen om het hoederecht over de kinderen af te nemen, dreigen met geweld...

Signalen van emotioneel geweld in je relatie

Het is heel belangrijk dat je in een vroeg stadium de signalen van emotioneel geweld in je relatie herkent. Je bent samen met je partner omdat je van hem/haar houdt, maar jij mag niet het slachtoffer worden van zijn/haar gedrag.

- Je partner haalt je naar beneden en hecht geen waarde aan jouw ideeën, dromen en doelen.

- Je partner probeert alles te bepalen waardoor jouw leven in het teken staat van de ander.

- Je hebt vaak het gevoel dat je iets fout hebt gedaan, zelfs wanneer dit niet zo is.

- Je partner focust op je gebreken en haalt zo je eigenwaarde naar beneden.

- Je krijgt overal de schuld van, zelfs van de fouten die je partner zelf maakt. Zij/hij neemt zelden of nooit verantwoordelijkheid, maar schuift de schuld af op jou of anderen..

- Je partner heeft geen respect voor jouw grenzen en doorzoekt je privéspullen.

- Je partner bemoeilijkt contact met familie en vrienden en geeft kritiek op hen.

- Je partner probeert je te manipuleren zodat je akkoord gaat met dingen waar je het helemaal niet mee eens bent, enkel om conflicten te vermijden.

- Je partner houdt eigenlijk alleen van je als je precies doet wat hij/zij wil. Doe je dat niet, dan kan de relatie zomaar door hem of haar worden beëindigd.

- Je partner voelt zich het slachtoffer en zegt steeds dat jij het net was die de ruzie veroorzaakte of die geweld gebruikte.

- Als jullie het ergens niet over eens zijn of je geeft aan dat je iets niet fijn vindt, dan word je genegeerd en er wordt niet meer tegen je gesproken. Je bestaat niet meer voor de ander.

- Je krijgt nauwelijks aandacht als je samen bent, maar zodra je de deur uit bent, word je overstelpt met berichtjes en vragen. Als je niet snel reageert, is je partner boos. Die wil dat je voortdurend klaarstaat en bereikbaar bent.

- Je partner dreigt met het stopzetten van je relatie of met zelfdoding.

Fysiek geweld

Fysiek geweld is de meest gekende vorm van partnergeweld omdat de gevolgen het meest zichtbaar zijn, maar slachtoffers lijden niet enkel lichamelijk. Het is ook emotioneel erg zwaar doordat de dader op elk moment door futiliteiten – of zelfs zonder enige aanleiding – kan ontploffen. Het slachtoffer voelt zich dus nooit echt veilig.

Signalen van fysiek geweld in je relatie

Lichamelijke verschijnselen:
- Blauwe plekken
- Kneuzingen en breuken
- Verschillende soorten verwondingen
- Ontwrichtingen (vooral in kaak en schouder)
- Tekenen van wurging

Psychosomatische en psychosociale klachten:
- Neerslachtige gevoelens
- Last van vermoeidheid
- Last van hoofdpijn, maagpijn, slaapstoornissen, nachtmerries …
- Een negatief zelfbeeld
- Gevoelens van schaamte of schuldgevoel
- Wantrouwen tegenover andere mensen

Uitspraken:
- ‘Ik ben zo gespannen en vermoeid’
- ‘Hoe kan ik mijn partner veranderen?’
- ‘Ik weet niet meer hoe ik verder moet’
- ‘Ik heb relatieproblemen’
- ‘Ik wil thuis weg’
- ‘Ik voel me depressief en tot niets meer in staat’

Wat kan je doen als slachtoffer van partnergeweld?

Praten

- Praat erover met je partner.
Als jij graag bij je partner wil blijven en samen de problemen wil oplossen, probeer dan in te schatten of je op een veilige manier met hem/haar een gesprek kan aangaan.
Enkele tips:
• Zoek een rustig moment uit om het gesprek aan te gaan.
• Zorg ervoor dat je kinderen niet in de buurt zijn en dat je niet gestoord wordt.
• Vraag om naar jou te luisteren en om je niet te onderbreken.
• Denk zelf eerst grondig na over je situatie en neem de tijd om alles goed uit te leggen.
• Schets eventueel ook jouw kant van het probleem.
• Spreek vanuit je eigen gevoelens en ervaringen.
• Probeer verwijten om te zetten in wensen. Verwijten dragen vaak niet veel bij tot een constructief gesprek.

Door je bij deze stappen door een hulpverleningsdienst te laten begeleiden, krijg je praktische en psychologische ondersteuning.

- Behoud sociaal contact.
Probeer niet geïsoleerd te raken: contact met familie, vrienden of buren is belangrijk.
Enkele tips:
• Blijf in contact met familie, vrienden, buren of met de school van je kind(eren). Zorg dat ze op de hoogte zijn van de situatie. Zij kunnen naar je luisteren, je eventueel onderdak verschaffen, je naar de dokter brengen, je partner aanspreken of je stimuleren om iets te ondernemen om het geweld te stoppen.
• Zoek een vertrouwenspersoon en spreek samen af wat hij/zij voor jou kan doen.
• Zorg dat je een veilige plaats hebt om naartoe te kunnen.

- Zoek professionele hulp.
Soms kan het ook goed zijn om naar professionele diensten te stappen, die je helpen om een beter zicht te krijgen op de situatie. Zij werken in vertrouwen, sommige anoniem en ze verplichten je tot niets. Bij een eerste contact kan het er enkel om gaan te begrijpen wat er aan de hand is.

Beschermen

- Bescherm jezelf.
Denk in alle kalmte na over een beschermingsscenario. Je kan daarvoor een beroep doen op de buren, meerderjarige kinderen, hulpverleningsdiensten… Weet waar je naartoe kan als de situatie uit de hand zou lopen.

Als je aanvoelt dat er een crisis op komst is, zoek dan een veilige plaats op, al is het maar voor even. Probeer geen weerstand te bieden aan je partner, je zou jezelf in nog groter gevaar kunnen brengen.
Het belangrijkste is je fysieke veiligheid. De sociale diensten en de politie zullen je helpen om je persoonlijke documenten en spullen later terug te krijgen. Als je in veiligheid bent, kun je nadenken over je toekomst en die van je relatie.

- Bescherm je kind(eren).
• Vraag je af wat je (kleine) kinderen wil en kan vertellen.
• Vertel (oudere) kinderen wat er aan de hand is, maak het bespreekbaar.
• Maak duidelijk dat het geweld niet mag en dat het niet hun fout is.
• Probeer te voorkomen dat ze getuige zijn van geweld. Dat zal niet altijd kunnen. Maar probeer een manier te vinden om ze in veiligheid te brengen.

- Beslis of je weggaat.
Overloop de zaken met een hulpverleningsdienst als je daarvoor de tijd hebt. Bekijk samen hoe je je toekomst ziet. Informeer je zo veel mogelijk over je rechten, de financiële middelen om te overleven en een onderkomen.
Enkele tips:
• Laat je partner niet merken dat je weg wil. Verander niets aan je dagelijkse gedrag. Misschien probeert je partner je anders te beletten om te vertrekken, en de schok van het nieuws zou hem of haar ertoe kunnen aanzetten om geweld te gebruiken om je af te schrikken.
• Zoek een veilig onderkomen: zet geld opzij om iets te huren, zoek een tijdelijk onderkomen, neem contact op met een vluchthuis om opgevangen te kunnen worden wanneer er een plaats vrijkomt.
• Denk eraan om al je belangrijke documenten klaar te leggen (voor jezelf en je kinderen):
• medische attesten van slagen en verwondingen
• identiteitskaart
• kinderbijslagnummer
• kopie van het eigendomsbewijs als je (mede-)eigenaar bent
• als je getrouwd bent: trouwboekje en kopie van het huwelijkscontract
• als je samenwoont: aankoopbewijzen van zaken die aan jou persoonlijk toebehoren of die van jullie beiden als koppel zijn (facturen, rekeninguittreksels)
• Zet kleine zakken met kleren en spullen klaar bij je buur of een andere vertrouwensfiguur voor het geval je dringend zou moeten vertrekken.
• Leg je persoonlijke bezittingen klaar: (emotioneel) waardevolle zaken, juwelen...
• Maak in geval van scheiding foto’s van de kamers van de woning, meubelen...
• Wanneer je vertrekt: teken verzet aan tegen eventuele volmachten van je partner op je bankrekeningen.
• Vraag Bpost om je briefwisseling door te sturen of vraag om je briefwisseling bij Bpost te laten bewaren. Bpost mag je nieuwe adres niet vrijgeven.

Klacht indienen

Wat is de meerwaarde van een klacht indienen?
- Je maakt aan de politie kenbaar dat je je in een gevaarlijke situatie bevindt.
- Het levert bewijsmateriaal op in het kader van de gerechtelijke procedure.
- Het herinnert de pleger eraan dat geweld strafbaar is.

De onderzoeksrechter kan beslissen:
- om de pleger vrij te laten;
- om de pleger vrij te laten onder voorwaarden (uithuisplaatsing, contactverbod, verplichting tot het volgen van een gespecialiseerde begeleiding voor plegers van partnergeweld...);
- om een aanhoudingsmandaat uit te vaardigen.

Hou er rekening mee dat in geval van klachtneerlegging de politie de pleger ook altijd naar zijn of haar versie van de feiten zal vragen. De pleger zal dus noodzakelijkerwijze van je klacht op de hoogte worden gebracht. Neem de nodige maatregelen om je veiligheid te waarborgen. Als je wenst dat de pleger niet gehoord wordt, kun je die vraag in het proces-verbaal laten opnemen, maar het is de magistraat die uiteindelijk zal beslissen of de dader al dan niet door de politie gehoord zal worden.

Als je twijfelt of je klacht zou indienen, bespreek dat dan met iemand van een gespecialiseerde hulpverleningsdienst. Die kan je situatie bekijken en je ondersteunen bij de klachtneerlegging.

Partner weg Partner anders Altijd bang Hulp zoeken Verhalen Van je partner Om iets fout te zeggen Bindingsangst bang
Partner weg Partner anders Altijd bang Hulp zoeken Verhalen Van je partner Om iets fout te zeggen Bindingsangst bang


met de steun van: